De geur van stenen
door John van Enckevort | foto’s John Smits
Het Sensory Mobile Museum of Modern Art (MoMa) is een project van de Stichting Oren en Ogen Tekort. Doel van het museum is iedereen, met alle zijn of haar ter beschikking staande zintuigen, van kunst te laten genieten. “Inclusief vanaf het begin, wat echt iets anders is dan achteraf aanpassen aan mensen met een beperking”, benadrukt wethouder Willy Hendriks van Land van Cuijk in haar openingswoord in Grave.
Nadat ze eerst beschermhoesjes om hun schoenen krijgen aangemeten, gaan bezoekers in kleine groepjes tegelijk naar binnen. Zo ontsnapt er zo weinig mogelijk lucht uit de bollen van het museum. Als eerste kun je op een wereldschijf twaalf verschillende stenen uit verschillende landen aanraken, waar kunstenaar Mira Ticheler zowel geuren als gedichten aan heeft verbonden. Zo begint een reis door een wonderlijk landschap, waar in elk hoekje een nieuwe verrassing op je wacht. Zoals een bak gevuld met knikkers, waar je een stuk zeep als een soort sjoelsteen over die knikkers richting een grote koebel moet krijgen. Voor het beoogde effect (het geluid van de koebel én de zeepgeur die vrijkomt door de wrijving over de knikkers) moet je die zeep een serieuze zwieper geven. Wat op zich al bijzonder is, omdat je met kunst meestal erg voorzichtig moet omgaan.
In een andere bol staat een replica van Piet Mondriaans allerlaatste werk, Victory Boogie Woogie. Aan de achterzijde ervan zijn in hetzelfde patroon stukjes gekleurd vilt geplakt, zodat slechtziende en blinde bezoekers kunnen voelen hoe ingewikkeld dit meesterwerk in elkaar steekt. Voor niet-blinden is het dan weer een leuk idee om een in het museum verkrijgbare blinddoek te pakken en kunst eens heel anders te beleven. “Je merkt dat mensen met een visuele beperking hun andere zintuigen beter of gemakkelijker kunnen inzetten dan zij”, stelt Nielton Pinheiro. Hij geeft als gids tekst en uitleg aan iedereen in het museum die vragen heeft, of even zoekende is naar hoe iets werkt. Pinheiro wijst op een zitruimte waar op een scherm beelden worden vertoond. “Deze vind ik zelf erg interessant. Je hoort verschillende gedichten, voorgedragen door mensen met een visuele beperking. Tegelijkertijd zie je ook wat zij nog kunnen zien. Vaak denken ziende mensen dat slechtziendheid betekent dat je minder scherp kunt zien, maar er zijn zoveel verschillende variaties.”
In het bollenmuseum staat Frank Ter Beek geamuseerd om zich heen te kijken. Hij is slechtziend, docent bij Visio Onderwijs Grave, maar vooral beeldend kunstenaar. Twee van de installaties in het museum zijn van hem. De eerste is een houten bol, waarin zijn hartslag is te horen. “Dichter bij een kunstenaar kun je niet komen”, lacht hij. Zijn tweede kunstobject heeft wat meer uitleg nodig. In een grote bak met kneedbare kauwgomachtige randen (“ik hou niet van vaste vormen”) heeft hij een flinke hoeveelheid zout gestrooid. Bezoekers kunnen er heerlijk met hun handen in wroeten. Op een aantal plekken in de bak zijn sensoren verstopt. “Wanneer iemand die aanraakt, krijg je een geluidsfragment te horen wat voor mij symbool staat voor een jeugdherinnering. Zoals een zomerse dag aan het strand, of de Efteling.”
De meeste bezoekers stappen gemiddeld na een klein uurtje weer uit het museum. “Je loopt op iets af en denkt: wat is hier te doen? Welke zintuigen komen er nu aan bod?”, vertelt een bezoekend echtpaar. “Je krijgt echt mee dat kunst zeker niet alleen kijken hoeft te zijn.” 
Platform Toegankelijk Grave heeft Sensory MoMa naar Grave kunnen halen dankzij subsidie van zowel de KSBS als de gemeente Land van Cuijk. Na Rotterdam (6 tot en met 12 oktober) en Grave (14 tot en met 19 oktober) is het de bedoeling dat Sensory MoMa ook andere plaatsen in Nederland gaat bezoeken.